มีหลายคนสงสัยว่า จำเป็นต้องตรวจสุขภาพประจำปีหรือไม่ ?  การตรวจสุขภาพประจำปีควรเริ่มตรวจเมื่ออายุเท่าไร ?  และเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุแล้วยังจำเป็นต้องตรวจสุขภาพประจำปีหรือไม่ ?ผู้สูงอายุหลายคนเข้าใจว่าตนไม่จำเป็นต้องตรวจสุขภาพประจำปีเพราะมีสุขภาพร่างกายแข็งแรงมาตลอด ไม่มีโรคประจำตัว แต่บางคนก็ไม่ยอมตรวจสุขภาพประจำปีเพราะกลัวว่าตรวจแล้วจะเจอโรคไม่อยากทำการรักษาเพราะอย่างไรวัยสูงอายุก็เป็นวัยที่มีโรคมารุมเร้าอยู่แล้วจะเร็วจะช้าก็ต้องป่วย ดังนั้นไม่ตรวจสุขภาพประจำปีดีกว่าเพราะจะได้ไม่ต้องรับรู้ความเจ็บป่วยของตนเอง

   ความจริงแล้วการตรวจสุขภาพเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัยสูงอายุเพราะเมื่ออายุมากขึ้นร่างกายก็จะเสื่อมไปตามอายุที่เพิ่มขึ้น และอาจมีการก่อตัวของโรคโดยที่ตัวเองไม่รู้ เช่น ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ดังนั้นหากรอให้เกิดอาการแล้วค่อยทำการรักษาอาจจะสายเกินไปหรือต้องใช้เวลานานทำให้สูญเสียเวลาและค่าใช้จ่าย การตรวจสุขภาพประจำปีตึงเป็นวิธีการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรควิธีหนึ่งอย่างน้อยก็เป็นการประเมินสุขภาพตนเองว่า ในรอบปีที่ผ่านมามีสิ่งผิดปกติหรือต้องแก้ไขอย่างไร รวมทั้งกระตุ้นเรือนให้ดูแลรักษาสุขภาพตนเองเพิ่มขึ้น นอกจากนี้หากตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มแรก แพทย์ก็จะได้ทำการรักษาควบคุมไม่ให้โรคหรือการเจ็บป่วยนั้นรุนแรงหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน การตรวจสุขภาพประจำปีจึงเป็นการประเมินภาวะสุขภาพโดยทั่วไป ถ้าพบความผิดปกติหรือภาวะเสี่ยงต่อการเกิดโรคก็จะได้ปรับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเอง

   แต่อย่างไรก็ตาม ควรทำความเข้าใจว่าการตรวจสุขภาพประจำปีไม่ได้ช่วยให้สุขภาพดีขึ้น และมีความสำคัญน้อยกว่าการดูแลสุขภาพในแต่ละวัน ดังนั้นผู้สูงอายุควรดูแลสุขภาพตนเองทุกวันโดยเลือกรับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ในปริมาณที่พอดี ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ทำจิตใจให้สดชื่นแจ่มใส หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงที่เป็นผลเสียต่อสุขภาพ เช่น ดื่มเหล้า หรือสูบบุหรี่

   ดังที่กล่าวมาแล้วว่าการตรวจสุขภาพประจำปีเป็นเรื่องจำเป็น คำถามที่ตามมาคือ  ถ้าจำเป็นแล้วควรไปตรวจที่ไหน? และต้องเตรียมตัวอย่างไร?  ขอเริ่มจากประเด็นในเรื่องของการเลือกสถานที่ตรวจสุขภาพ   ก่อน คำตอบก็คือ สามารถขอตรวจสุขภาพประจำปีได้ตามโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลทุกแห่ง แต่แนะนำว่าควรไปรับการตรวจสุขภาพในสถานพยาบาลที่ท่านใช้บริการเป็นประจำเพราะจะมีประวัติการรักษาหรือประวัติการตรวจสุขภาพประจำปีของท่านอยู่ ทำให้แพทย์ผู้ตรวจทราบการเปลี่ยนแปลงของภาวะสุขภาพของท่านตลอดจนทราบถึงแนวโน้มของการเกิดภาวะเสี่ยงต่อสุขภาพ แต่บางคนอาจมีแนวคิดว่าควรเลือกใช้บริการที่สถานบริการเฉพาะทาง เช่น ตรวจคัดกรองมะเร็ง ต้องไปตรวจที่สถาบันมะเร็ง หรือศูนย์มะเร็ง ตรวจตาก็ต้องไปโรงพยาบาลที่มีชื่อเสียงเรื่องการรักษาตา ซึ่งแนวคิดดังกล่าวก็ไม่ถึงกับผิดหรือถูกร้อยเปอร์เซ็นต์ ที่ตอบเช่นนี้เพราะการตรวจสุขภาพนั้นเป็นการคัดกรองโรคและภาวะเสี่ยงที่จะเกิดโรคในเบื้องต้น หากแพทย์ผู้ทำการตรวจสุขภาพพบว่าท่านมีภาวะเสี่ยงต่อการเกิดโรคที่ต้องการการตรวจที่ซับซ้อนหรือต้องใช้เทคโนโลยีชั้นสูงเข้าช่วย แพทย์ที่ทำการตรวจสุขภาพก็จะแนะนำและส่งต่อท่านไปยังสถานพยาบาลเฉพาะทาง  ท่านลองนึกง่ายๆ ว่าหากท่านต้องการตรวจมะเร็ง ตรวจตา ตรวจหู และตรวจกระดูก แล้วท่านมีความเชื่อว่าต้องตรวจที่โรงพยาบาลเฉพาะทาง  ท่านจะต้องเดินทางไปยังโรงพยาบาลถึง 4 แห่งเพื่อขอเข้ารับการตรวจ บางแห่งที่มีผู้มารับบริการมากท่านอาจต้องรอหลายเดือนหรือเป็นปีกว่าจะได้ตรวจสุขภาพ แทนที่จะได้ตรวจคัดกรองโรคเพื่อป้องกัน อาจจะกลายเป็นต้องมารักษาโรคแทนเพราะใช้เวลารอคิวตรวจนานจนโรครุกลาม นอกจากเสียเวลาแล้วยังเสียค่าใช้จ่ายในการเดินทางด้วย 

   มาถึงตรงนี้ท่านคงตัดสินใจได้แล้วว่าควรตรวจสุขภาพประจำปีที่ไหนดี เพิ่มเติมเล็กน้อยว่า ควรเลือกสถานที่บริการที่มีการซักประวัติและตรวจร่างกายด้วย แทนที่จะมุ่งแต่การตรวจทางห้องปฏิบัติการแต่เพียงอย่างเดียว เพราะการซักประวัติและตรวจร่างกายจะเป็นการประเมินความแข็งแรงของร่างกาย ช่วยค้นหาโรคบางโรคได้ และจะช่วยในการเลือกชนิดการตรวจทางห้องปฏิบัติได้เหมาะสมกับผู้รับบริการแต่ละคน  และนอกจากนี้ท่านควรตรวจสิทธิในการรักษาพยาบาลของท่านด้วยว่าท่านสามารถเข้ารับบริการได้ที่ไหนได้บ้าง เช่น ถ้าเป็นข้าราชการบำนาญก็สามารถเข้ารับการตรวจได้ที่โรงพยาบาลรัฐบาล หากมีสิทธิ์หลักประกันสุขภาพก็ต้องดูว่าสถานบริการหลักที่ระบุไว้ในบัตรคือที่ไหน จะได้ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายในการตรวจสุขภาพเอง และอีกอย่างที่อยากจะย้ำเพื่อความสบายใจของท่านก็คือ ในปัจจุบันรัฐบาลได้กำหนดให้สถานพยาบาลทุกแห่ง (ทั้งรัฐและเอกชน) จะต้องมีการตรวจรับรองคุณภาพมาตรฐานการให้บริการ นั่นหมายความว่าคุณภาพและมาตรฐานการตรวจรักษาของสถานพยาบาลจะไม่แตกต่างกันเท่าไร 

   การเตรียมตัวเพื่อตรวจสุขภาพประจำปี  โดยทั่วไปแล้วสถานพยาบาลที่ท่านเข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปีจะแจ้งรายละเอียดของการเตรียมตัวก่อนเข้ารับการตรวจ ซึ่งสามารถสรุปการเตรียมตัวเพื่อเข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปีได้ดังนี้

เอกสารอ้างอิง
“ตรวจสุขภาพประจำปี” คำตอบเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี หรือ “สินค้า” เพื่อผู้บริโภคที่ใส่ใจสุขภาพ. ค้นคืน  
7 เมษายน 2551 จาก http://www.sarakadee.com/web/modules.php?name=Sections&op=   viewarticle&artid=473

ภัสน์วจี ศรีสุวรรณ์.  (2550) .เทศกาลตรวจสุขภาพมาถึงแล้ว (คอลัมน์สุขภาพดูแลเองได้). สารคดี.ปีที่
22 ฉบับที่ 263. หน้า93-95

ภาวนา กีรติยุตวงศ์. (2551).   เรียนรู้ผลการตรวจสุขภาพประจำปี.  ค้นคืน  7 เมษายน 2551 จาก
http://www.uniserv.buu.ac.th/forum2/topic.asp?TOPIC_ID=1082

ประเสริฐ อัสสันตชัย. (2551). ตรวจร่างกายผู้สูงอายุ. ค้นคืน 7 เมษายน 2551 จาก
http://www.si.mahidol.ac.th/project/geriatrics/Thaiweb/elderlyexam.htm

__________. (2551). การตรวจสุขภาพประจำปี (ตอนที่ 3)ค้นคืน  7 เมษายน 2551 จาก
http://www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/e-pl/articledetail.asp?id=144.

ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย. (มปป.). แนวทางการตรวจสุขภาพสำหรับผู้ใหญ่ไทย. ค้นคืน
16 เมษายน 2551 จาก http://www.rcpt.org/index.asp

รุ่งทิพย์ วรรณวิมลสุข. (2551). ตรวจสุขภาพประจำปีจำเป็นหรือไม่ ค้นคืน 8 เมษายน 2551 จาก
http://www.thaiclinic.com/medbible/healthexam.html

อำพล จินดาวัฒนะ. (2551). ตรวจสุขภาพประจำปี หลุมพรางสุขภาพ! ค้นคืน 8 เมษายน 2551 จาก
http://www.hsro.or.th/?show=view&doc=574