เรื่องของการไหว้
โดย...คุณคมสัน  วิเศษธร
คันนายาว  กรุงเทพฯ

(เนื้อหาและภาพประกอบเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียน)

          การไหว้ หมายถึง การทำความเคารพโดยยกมือขึ้นประนม เป็นความหมายตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน
พ.ศ. 2542 เราคุ้นเคยกับการไหว้เป็นอย่างดี เพราะสังคมไทยแสดงการทักทายระหว่างสมาชิกด้วยการไหว้ รวมถึงก่อนจากกันด้วย
ฉะนั้นเวลาไปไหนมาไหน เราจึงเป็นได้ทั้งฝ่ายประนมมือไหว้คนอื่น และคอยรับไหว้จากผู้อื่น โดยคำนึงถึงความเป็นอาวุโสและโอกาส
อันเหมาะควร

ภาพจาก Web Site
http://www.kanchanapisek.or.th/kp8/mthai/res.html

http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/
           เราอาจแบ่งประเภทการไหว้ออกเป็นสองแบบคือ ไหว้เพราะความเลื่อมใสศรัทธาบุคคล สิ่งสำคัญต่างๆ รวมถึงการสำนึกถึง
บุญคุณ กับการไหว้เพราะเกรงกลัวอำนาจ และไหว้เพราะการสำนึกผิด
          ตัวอย่างการไหว้เนื่องจากความศรัทธาในตัวบุคคล และตระหนักถึงบุญคุณ เช่น ลูกศิษย์นักเรียนประนมมือไหว้แสดงความ
เคารพครูบาอาจารย์ก่อนการสอนจะเริ่มต้น ลูกไหว้ทำความเคารพพ่อแม่ญาติต่างๆ เวลาผู้ใหญ่ให้สิ่งของหรือความช่วยเหลือ ผู้น้อย
ก็ไหว้แสดงความขอบคุณท่าน
          ตัวอย่างการไหว้ประเภทที่สอง เช่น ไหว้สิ่งรอบตัวเพราะกลัวจะมาทำร้ายตน ไหว้เพราะต้องการขอโทษกับความผิดที่ก่อขึ้น
ไหว้เพื่อให้คนใกล้ตัวอภัยกับพฤติกรรมไม่ดีของตัว ไหว้เพื่อไม่ต้องการรับผิดชอบใดๆ กับสิ่งที่เกิดขึ้น เป็นต้น
          รูปแบบการไหว้โดยทั่วไป สามารถอธิบายได้ว่า การไหว้พระนั้น เนื่องจากท่านเป็นบุคคลที่ปฏิบัติธรรมสืบทอดพุทธศาสนา

ภาพจาก Web Site
http://www.kanchanapisek.or.th/kp8/mthai/res.html

http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/
ฉะนั้นจึงควรให้ความเคารพเป็นอย่างสูง การประนมมือไหว้จึงต้องให้ปลายนิ้วหัวแม่มือจรดระหว่างคิ้ว ปลายนิ้วชี้จรดตีนผม ส่วนการ
ไหว้ผู้ที่เคารพนับถือ ผู้มีพระคุณ เช่น พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย ครู อาจารย์ ให้ยกมือประนมขึ้นจรดส่วนกลางของหน้า ปลายหัวแม่มือจรด
ปลายจมูก ปลายนิ้วชี้จรดระหว่างคิ้ว
       การไหว้ผู้อาวุโสทั่วไป ยกมือประนม ให้ปลายหัวแม่มือจรดปลายคาง ปลายนิ้วชี้จรดปลายจมูก ก้มศีรษะพองามน้อมตัวเล็กน้อย
       การไหว้ผู้เสมอกัน ประนมมือ ปลายนิ้วชี้จรดปลายจมูก ไม่ก้มศีรษะ หรือก้มศีรษะพองาม แต่ไม่ต้องค้อมตัว
       สำหรับการรับไหว้ ประนมมือแค่อก ยกขึ้นเล็กน้อย ก้มศีรษะ

ภาพจาก Web Site
http://www.kanchanapisek.or.th/kp8/mthai/res.html

http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/
          กล่าวได้ว่า การไหว้ระหว่างบุคคล นอกจากเป็นการทักทายตามมารยาท เป็นทั้งการแสดงความเคารพ ความนอบน้อม ความ
สำนึกซาบซึ้งในบุญคุณ ยังเป็นเหมือนสะพานเชื่อมโยงไปสู่สิ่งดีงามต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นในภายหน้า เช่น ครูที่มองเห็นลูกศิษย์ตั้งใจ
แสดงความเคารพอย่างนอบน้อม ย่อมมีจิตใจและพลังในการถ่ายทอดความรู้สู่ลูกศิษย์ ย่อมมุ่งหวังให้ลูกศิษย์มีอนาคตที่ดี
          ลูกที่ซาบซึ้งบุญคุณของพ่อแม่ เวลาออกจากบ้าน หรือกลับมาถึงบ้าน แสดงความเคารพพ่อแม่อย่างตั้งใจ ย่อมนำความชื่นใจ
ก่อเกิดขึ้นกับคนเป็นพ่อแม่
          การไหว้เคารพคนทั่วไป แสดงว่าบุคคลที่ไหว้ มีความประพฤติที่นอบน้อม ไม่แข็งกระด้าง รู้จักให้เกียรติคนรอบข้าง ฉะนั้นย่อม
ได้รับเกียรติและการปฏิบัติที่ดีตอบกลับมาเช่นกัน
          สังคมไทยเป็นสังคมแห่งการเรียนรู้ ฉะนั้นการไหว้จึงถือเป็นประเพณีที่งดงามและสมควรสืบทอดชั่วลูกชั่วหลาน เพราะบุคคล
ที่แสดงความเคารพด้วยการไหว้ หมายถึงผู้ที่ฝึกฝนตนเองมาดี รู้จักเคารพผู้อื่น ด้วยเหตุนี้การถ่ายทอดความรู้ระหว่างกันจึงเกิดขึ้น
ได้อย่างง่ายดายและอบอุ่นเป็นกันเอง

ภาพจาก Web Site
http://www.kanchanapisek.or.th/kp8/mthai/res.html

http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/
          การไหว้คือสะพานเชื่อมโยงสู่การเรียนรู้อีกมากมาย หากผู้ที่ประนมมือไหว้แสดงความเคารพอย่างแท้จริงออกมาจากจิตใจ
มิใช่แกล้งทำพอเป็นพิธี เรียกว่า บุคคลที่ไหว้ด้วยความดีอยู่ภายใน ย่อมได้รับสิ่งดีกลับไป ใครที่ไหว้ด้วยความมุ่งหวังไม่ดี ย่อมแสดง
ออกมาอย่างไม่เต็มใจ ไม่นุ่มนวล และมีพิรุธ สิ่งเหล่านี้ผู้ได้รับการไหว้ย่อมมองเห็น และมีอคติในใจเกิดขึ้น
          การไหว้จึงไม่ใช่แค่การประนมมือทำไปอย่างลวกๆ แต่สื่อความหมายมากมายต่อบุคคลที่ได้รับ เป็นการสืบทอดสิ่งดีงาม
เป็นการให้ความเคารพ การเชื่อมสัมพันธ์และถ่ายทอดสิ่งดีงามระหว่างกันและกันของสมาชิกในสังคม ไม่ว่าคนรุ่นไหน ก็ประนมมือ
ไหว้กันและกันโดยไม่ต้องเขินอายสิ่งใดๆ

 

 

เอกสารอ้างอิง
...................................................................................................................................................................................................................................................
- กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม http://www.act.ac.th/act_cai/thai/greet/index.html
- คลังปัญญาไทย http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/

- ขอบคุณภาพประกอบจาก เครือข่ายกาญจนาภิเษก http://www.kanchanapisek.or.th/kp8/mthai/res.html และ
คลังปัญญาไทย http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/