พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี ขัตติยนารี ๖ แผ่นดิน
โดย...นายณัฐพงศ์  ตานพิพัฒน์
เขตบางซื่อ  กรุงเทพฯ

(เนื้อหาและภาพประกอบเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียน)


         เมื่อเราได้ศึกษาพระราชประวัติ พระประวัติ ของเจ้านายพระองค์ต่างๆในพระบรมราชจักรีวงศ์ ท่านผู้อ่านทั้งหลายก็คงเพียง
แต่เปิดอ่านพระราชประวัติ พระประวัติ ผ่านไปเฉยๆ จะมีใครสักกี่คนที่สังเกตว่า จะมีเจ้านายกี่พระองค์ที่มีพระชันยาที่ยืนยาว และ
เจ้านายพระองค์ไหนที่จะมีพระชันษายืนยาวที่สุดของพระบรมราชจักรีวงศ์ คำถามที่ตามมาของท่านผู้อ่านก็คือ แล้วเจ้านายพระองค์
ไหนล่ะที่ทรงมีพระชันษายืนยาวที่สุดในพระบรมราชจักรีวงศ์ ในบทความนี้เราจะทำความรู้จักกับพระองค์ท่านกันครับ


พระรูปพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี ในฉลองพระองค์ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์มหาจักรีบรมราชวงศ์ และเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลต่างๆ

          แม้ว่าจะไม่ได้เป็นพระบรมวงศ์ที่ประกอบพระราชกรณียกิจสำคัญ แต่ก็ทรงเป็นพระบรมวงศ์ที่ทรงดำรงพระองค์อยู่ในศีลธรรม
อีกทั้งยังทรงเป็นเจ้านายฝ่ายใน ที่ทั้งเจ้านายไทย และเจ้านายลาว ทรงให้ความเคารพด้วย พระนามของเจ้านายที่ทรงมีพระชันษายืน
ยาวที่สุดคือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี พระราชธิดาพระองค์ที่ ๗๕ ใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ ๔ กับเจ้าจอมมารดาดวงคำซึ่งสืบเชื้อสายมาจากลาว จึงไม่น่าแปลกใจเลยที่พระองค์ทรงเป็นที่เคารพของเจ้านายทั้งฝ่าย
ไทยและฝ่ายลาวตามที่ได้กล่าวไว้ข้างต้น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารีประสูติเมื่อวันพุธ เดือน ๘ แรม ๑๑ ค่ำ ปีฉลู
ตรงกับวันที่ ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๐๘ มีพระเชษฐภคินี(พี่สาวร่วมบิดามารดา)พระองค์หนึ่ง คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
นารีรัตนา
          ในรัชกาลปัจจุบัน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงประดิษฐาสารี ทรงเป็นพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายในที่มีพระอาวุโสสูงสุด
เป็นลำดับที่ ๓ รองจากสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงนภาพร
ประภา กรมหลวงทิพยรัตนกิริฏกุลินี หากแต่สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า นั้นมิได้ทราบว่ามีการเปลี่ยน
รัชกาล ยังทรงเข้าใจว่าอยู่ในรัชกาลที่ ๘ เนื่องจากไม่มีใครต้องการให้ทรงทราบพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล พระนัดดา
เสด็จสวรรคตแล้ว เพื่อมิให้ทรงเสียพระทัยอีก ดังนั้นพระบรมวงศานุวงศ์ที่ทรงมีพระอาวุโสสูงสุดในขณะนั้น คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
พระองค์เจ้าหญิงนภาพรประภา กรมหลวงทิพยรัตนกิริฏกุลินี และ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงประดิษฐาสารี ซึ่งตามโบราณ
ราชประเพณี เมื่อมีการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในรัชกาลใด พระบรมวงศานุวงศ์ภายในที่มีพระอาวุโสสูงสุด ๒ พระองค์ จะทรงจัด


พระรูปพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี และ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านภาพรประภา กรมหลวงทิพยรัตนกิริฎกุลินี ทรงเป็นผู้ลาดพระที่ถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ บรมราชินาถ ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

พระที่ในห้องพระบรรทม และกราบบังคมทูลถวายพระพรชัยมงคลแด่พระเจ้าแผ่นดินรัชกาลนั้น ดังเช่นที่สมเด็จพระมาตุจฉาเจ้า
สว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี และพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี (พระยศในขณะนั้น) ทรงเป็นบรมวงศานุวงศ์ที่อาวุโสสูงสุด
ทรงทำหน้าที่จัดพระที่ในห้องพระบรรทม และกราบบังคมทูลถวายพระพรชัยมงคลแด่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และ
สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เมื่อกุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๔๖๘ ซึ่งต่อมาพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรง
สถาปนาขึ้นที่สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสามาตุจฉาเจ้า และสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราช
เทวี เมื่อ ๑๕ มีนาคม ๒๔๖๘
          ในพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในรัชกาลที่ ๙ เดือนพฤษภาคม ๒๔๙๓ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี และ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านภาพรประภา กรมหลวงทิพยรัตนกิริฎกุลินี ในฐานะที่ทรงเป็น
พระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายในที่ทรงมีพระอาวุโสสูงสุด ทรงเป็นผู้ลาดพระที่ถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ
บรมราชินาถ ในคราวนั้นด้วย
         พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี ทรงดำรงพระชนม์ชีพเป็นองค์สุดท้ายในจำนวนพระราชโอรส และพระธิดาใน
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ และทรงเป็นพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไปที่พระชนมายุยืนที่สุดใน
พระราชวงศ์จักรีโดยทรงมีพระชนมายุ ยืนยาวถึง ๖ แผ่นดิน ตั้งแต่รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔
มาจนถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๙


พระรูปพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารีทรงฉายร่วมกับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ

          พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี สิ้นพระชนม์ในรัชกาลปัจจุบัน เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม ปีขาล พ.ศ. ๒๕๐๕
พระชันษา ๙๖ ปี ๕ เดือน ๒๙ วัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนิน
พระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๕ และเสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราช
ทานเพลิงพระศพ เมื่อวันที่ ๑๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๕ ในโอกาสนี้ สมเด็จเจ้าฟ้าวงศ์สว่าง เสด็จฯพระราชดำเนินแทนพระองค์
กษัตริย์ลาว ทรงร่วมพระราชพิธีดังกล่าวด้วย
          อาจจะเป็นพระประวัติของเจ้านายที่หลายๆท่านคงไม่รู้จัก ที่ผมเรียบเรียงเขียนขึ้นมานั้นก็เพื่ออยากให้ท่านผู้อ่านทั้งหลายได้
ทำความรู้จักเจ้านายในพระบรมราชจักรีวงศ์เพิ่มขึ้นอีกหนึ่งพระองค์ ในฐานะที่ทรงเป็นพระราชวงศ์ฝ่ายในที่อาวุโสสูงสุด อีกทั้งยัง
ทรงดำรงพระชนม์ชีพมาถึง ๖ แผ่นดิน ทรงประกอบคุณูปการแก่พระราชวงศ์ และทรงรักษาขนบธรรมประเพณีของราชสำนักไว้ได้
อย่างสมบูรณ์ สมควรที่เราจะเทิดพระเกียรติพระองค์ในฐานะที่ทรงเป็นพระราชวงศ์ฝ่ายในแบบอย่างที่ดีของพสกนิกรชาวไทย

 

เอกสารอ้างอิง
...................................................................................................................................................................................................................................................
• ชาลี เอี่ยมกระสินธุ์, เจ้าฟ้าหญิงและเจ้าหญิงแห่งกรุงสยาม, พิมพ์ครั้งที่ 2 (กรุงเทพมหานคร: ต้นอ้อ แกรมมี่, 2540)
• จงจิตรถนอม ดิศกุล, ม.จ., พระราชประวัติและพระราชนิพนธ์บางเรื่อง ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, ครั้งที่ 1 (กรุงเทพมหานคร: กรมศิลปากร, 2505)
• เสาวนิต, พระนามเจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้าในราชวงศ์จักรี และ ราชาศัพท์, ครั้งที่ 1 (กรุงเทพมหานคร: ประมวลสาส์น, 2505)